مهدویت و انتظار/8
معرفی نادرست چهره مهر و قهر از امام عصر(عج)/ تعیین وقت برای ظهور نادرست است

خبرگزاری فارس: استاد مرکز تخصصی مهدویت به بررسی 4 آسیب مباحث مهدویت یعنی؛ معرفی نادرست چهره مهر و قهر از امام عصر(عج)، طرح مباحث غیر ضروری و غیر مفید، عجله در تحقق امر ظهور و تعیین وقت برای ظهور پرداخت.

خبرگزاری فارس: معرفی نادرست چهره مهر و قهر از امام عصر(عج)/ تعیین وقت برای ظهور نادرست است

به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه‌ خبرگزاری فارس در ادامه سلسله مباحث مهدویت و انتظار، گفت‌وگوی مشروحی با حجت‌الاسلام والمسلمین محمدصابر جعفری، از استادان مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم و مؤلف کتاب‌های «اندیشه‌ مهدویت و آسیب‌ها»، «مهدی ستیزان»، و «غرب و مهدویت» انجام داده‌ایم که بخش دوم آن تقدیم خوانندگان گرامی می‌شود.

افراط و تفریط در ارائه‌ چهره‌ مهر و قهر از امام عصر (عج)

حجت‌الاسلام جعفری گفت: از آسیب‌ها و انحرافات مباحث مهدویت، افراط و تفریط در تبیین قتل‌ها و درگیری‌های آغاز قیام است.

وی گفت: برخی هر گونه مبارزه و مجاهدت را از حضرت نفی می‌کنند و صرفاً به دنبال حل معجزه‌آسای امور هستند و مهربانی حضرت را به معنای عدم اجرای هر گونه کیفری می‌دانند. این تفکر انحرافی در زمان خود اهل‌بیت علیهم‌السلام نیز وجود داشت.

وی افزود: معمر بن خلاد می‌گوید: نزد امام رضا علیه‌السلام سخن از حضرت قائم عجل الله فرجه مطرح شد. حضرت فرمودند: «... لو قد خرج قائمنا لم یکن الا العلق والعروق والنوم علی السروج؛ شما امروز سبک‌بال‌تر از آن زمانید. قائم که قیام کند، جز عرق ریختن و خواب (از فرط خستگی و مجاهدت‌های پی‌در‌پی) روی زین‌ها نیست».

حجت‌الاسلام جعفری گفت: وقتی در مهر امام زمان افراط و تفریط باشد، دو پیامد وجود خواهد داشت: یکی عدم آمادگی و کوشش برای زمینه‌سازی ظهور و دیگری امید کاذب که بسیاری از افراد را در انجام وظایف سست می‌کند.

وی گفت: اینگونه امور، 3 خاستگاه دارد: معجزه‌آسا پنداشتن همه‌ امور، عدم درک عمیق مهربانی حضرت که با حکمت توأم است، و عدم نگاه جامع به دین (صریح آیات و روایات و سیره‌ اهل‌بیت علیهم‌السلام)

حکیم، مهربانی‌اش از حکمت او سرچشمه می‌گیرد

این پژوهشگر مسائل مهدویت گفت: وقتی در انسان در دین و مسائل دینی عمیق می‌شود و علم و آیات، روایات و سیره‌ اهل‌بیت علیهم‌السلام را بررسی می‌کند برایش مسأله‌ امداد غیبی و جایگاه آن در قیام حجت روشنتر می‌شود.

وی گفت: بررسی رابطه‌ حکمت و محبت باید دقیقا بررسی شود. حکیم، مهربانی‌اش هم از حکمت او سرچشمه می‌گیرد و حکمت هیچ‌گاه نمی‌پذیرد بر گرگ صفتان ـ که خویی جز وحشی‌گری و جنایت ندارند و هیچ موعظه‌ای در آن‌ها اثر ندارد و به هیچ صراطی مستقیم نیستند ـ ترحم بی جا شود.

حجت‌الاسلام جعفری گفت: دیدگاه دیگر، ارائه‌ چهره‌ای خشن و وحشت‌آفرین است که توأم با قتل و خون‌ریزی است. این نگرش با روح آیات و رسالت پیامبران و اوصیا علیهم‌السلام سازگاری ندارد.

وی گفت: این دیدگاه نیز پیامدهایی دارد از جمله:

1 ـ ایجاد دل‌زدگی و نفرت نسبت به امام عصر (ع)

2 ـ ترس و خوف از حضرت و عدم پذیرش امام به عنوان پدری مهربان

3 ـ ناامیدی از انجام اعمال صالح به جهت ترس از عدم پذیرش توسط امام، با این تصور که اکثریت کشته خواهند شد و حضرت اعمال او را نیز نخواهد پذیرفت.

وی افزود: نفرت و خشونت و یأس، باعث عدم انگیزه‌ برای درک و حتی تأمل درباره‌ حضرت حجت و راه و مرام او می‌شود.

نویسنده و پژوهشگر مسائل مهدویت گفت: راه درمان این تفکر این است که اولاً با بررسی روایات روشن می‌شود بسیاری از مطالب ارائه شده (قتل‌های آغازین، جوی خون، کشته شدن دو سوم مردم و...) دچار اشکالات بسیار از ناحیه‌ سند و دلالت هستند. ثانیا باید این مساله از سوی اندیشمندان فرهیخته روشن‌گری شود. زیرا جنگ تنها با کسانی است که جز زبان زور چیزی نمی‌فهمند، نه عموم مردم که با جان و دل سراغ حضرت می‌آیند و ثالثاً حضرت با مردم مهربان، بلکه مهربان‌ترین افراد است. «جواد بالمال، رحیم بالمساکین، شدید علی العمال؛ او نسبت به مال و دارایی، کریم و گشاده‌دست، با مسکینان، مهربان و با کارگزاران، سخت‌گیر است».

حجت‌الاسلام جعفری افزود: امام رضا علیه‌السلام در بیان صفات امام معصوم فرمود: «یکون اعلم الناس و احکم الناس و اتقی الناس و احلم الناس و اشجع الناس واسخی الناس... و یکون اولی بالناس منهم بانفسهم و اشفق علیهم من آبائهم و امهاتهم و...؛ امام، سرآمد مردم در دانش، قضاوت و حکمت، پرهیزکاری، حلم، شجاعت و سخاوت است... او نسبت به مردم از خودشان سزاوارتر و از پدر و مادرشان دلسوزتر است و...».

وی گفت: در نهایت گفتنی است وظیفه‌ یک عالم و دانشمند دینی ـ چنان‌که روایات می‌گویند ـ ایجاد تعادل در خوف و رجا است، نه این‌که دچار افراط و تفریط شده و مخاطبان خویش را به ورطه‌ افراط یا تفریط افکند.

طرح مباحث غیر ضروری، از آسیب‌های بحث مهدویت است

حجت‌الاسلام والمسلمین جعفری گفت: یکی دیگر از انحرافات در مقوله‌ مهدویت، پرداختن به مباحثی است که هیچ ثمره‌ای ندارد. در روایت آمده است: «فاغلقوا ابواب السؤال عما لا یعنیکم؛ از آن‌چه ثمره‌ای برایتان ندارد، بیهوده نپرسید». مثلا مسکن، ازدواج، همسر، تعداد همسران، تعداد فرزندان و... از مباحثی هستند که اذهان برخی افراد را به خود مشغول ساخته و از مباحث مهم بازداشته است.

وی گفت: معرفت امام، وظیفه‌ ما نسبت به امام، تبیین و ترسیم استراتژی آینده و ارائه‌ آن برای زمینه‌سازی و فراهم آوردن شرایط ظهور و... مسائلی است که پرداختن به آن اهمیت فراوانی دارد.

استاد حوزه علمیه قم گفت: این انحراف نیز پیامدهایی دارد که عبارت است از: باز ماندن از مباحث مهم، کاربردی و ضروری، بسترسازی برای ورود خرافات و سخنان بی‌دلیل و غیر مستند که در نتیجه، سوداگران برای مطرح کردن خویش یا فریقتن مردم از بازار گرم این مباحث بهره می‌جویند.

استاد مرکز تخصصی مهدویت گفت: خاستگاه‌های این انحراف نیز عبارت است از:

1 - عدم تشخیص وظیفه‌ دینی.

2 ـ هوای نفس که در عوام‌فریبی بروز می‌یابد.

3 ـ توهم و خیال‌پردازی که زمینه‌ داستان سرایی‌هایی چون جزیره خضرا و... است.

4 ـ عدم بررسی سندی و دلالی روایات (چنان‌که تأمل و بررسی، به خوبی جزیره خضرا را نفی می‌کند و با نفی آن، بطلان وجود هزاران فرزند برای حضرت یا تطبیق خضرا بر مثلث برمودا، کاملا روشن می‌شود).

5 ـ عدم تبیین و روشن‌گری اندیشمندان و عالمان دینی.

حجت‌الاسلام جعفری گفت: از 4 طریق می‌شود با این انحراف‌ها مبارزه کرد: یکی از طریق علم و بصیرت در دین. دومی، روشن‌گری توسط اندیشمندان در موضوعات مرتبط با مهدویت و ذکر مسائل مهم و کاربردی و تبیین وظایف. سومی، حساسیت علما نسبت به عوام‌فریبان و ورود خرافات به ساحت دین و مقوله‌های دینی نظیر مهدویت. و چهارمی، تقوا در مقابل هوای نفس و عوام‌فریبی.

عجله داشتن در تحقق امر ظهور، از آسیبهای بحث مهدویت است

استاد حوزه‌ علمیه‌ قم گفت: یکی دیگر از آسیب‌ها، عجله داشتن در تحقق امر ظهور است. شتاب‌زدگی در این امر، در روایات ما بسیار نکوهش شده است به عنوان نمونه مرحوم صدوق در کمال‌الدین نقل کرده که امام جواد علیه‌السلام فرمود: «یهلک فیها المستعجلون؛ در دوران غیبت شتاب‌زدگان در امر ظهور هلاک می‌شوند».

وی گفت: امام صادق علیه‌السلام فرمود: «انما هلک الناس من استعجالهم لهذا الامر. ان الله لا یعجل لعجلة العباد ان لهذا الامر غایة ینتهی الیها فلو قد بلغوها لم یستقدموا ساعة ولم یستأخروا؛ شتاب مردم برای این کار، آن‌ها را هلاک ساخت. خداوند به جهت شتاب مردم، شتاب نمی‌کند. برای این امر مدتی است که باید پایان پذیرد. اگر پایانش فرا رسد، آن را ساعتی پیش و پس نیفکند».

وی ادامه داد: پیامدهای عجله در امر ظهور عبارت است از ناسپاسی و اعتراض و عدم رضایت به مصلحت الهی، رویکرد به منحرفان و مدعیان دروغین مهدویت، یأس و ناامیدی در اثر عدم تحقق ظهور، شک و تردید، دست به اقدام ناشایست زدن، استهزاء و تمسخر آیات و روایات و معتقدان به غیبت و ظهور.

 راه‌های درمان عجله داشتن در ظهور

حجت الاسلام جعفری گفت: اولین راه مبارزه با تعجیل در ظهور، تسلیم اراده‌ و حکمت الهی بودن همراه با آرزوی ظهور و داشتن آمادگی است. امام جواد علیه‌السلام فرمودند: «... یهلک فیها المستعجلون و ینجو فیها المسلمون؛ در دوره‌ غیبت، شتاب‌زدگان در امر ظهور هلاک می‌شوند و اهل تسلیم نجات می‌یابند».

وی گفت: ایمان به غیب و ایمان به حکمت الهی، سبب صبر و تسلیم به جای تعجیل خواهد شد. طوبی للصابرین فی غیبته، طوبی للمقیمین علی محبته، الذین وصفهم الله فی کتابه و قال: «هدی للمتقین الذین یؤمنون بالغیب»؛ خوشا به حال صابران در دوره‌ غیبت او، و استواران در محبت او! همانان که خدای تبارک و تعالی در کتابش چنین توصیفشان فرموده است: این قرآن هدایت است برای پرهیزگاران، همان کسانی که به غیب ایمان دارند».

وی افزود: در روایت دیگر آمده است: «... و متی علمنا انه عزوجل حکیم، صدقنا بان افعاله کلها حکمة وان کان وجهها غری منکشف لنا؛ هنگامی که خدای تبارک و تعالی را حکیم بدانیم، همه‌ افعال خدا را مطابق حکمت و مصلحت خواهیم دانست، گر چه سبب آن‌ها برای ما روشن نباشد».

حجت‌الاسلام جعفری گفت: در روایت دیگر آمده که امام سجاد علیه‌السلام فرمودند: «وان للقائم منّا غیبتین... واما الاخری فیطول امدها حتی یرجع عن هذا الامر اکثر من یقول به، فلا یثبت علیه الاّ من قوی یقینه وصحت معرفته و لم یجد فی نفسه حرجا مما قضینا وسلّم لنا اهل البیت؛ برای قائم ما دوگونه غیبت است ... اما زمان غیبت دوم به درازا می‌کشد تا جایی که بیش‌تر کسانی که به او ایمان داشتند، از اعتقاد خود برمی‌گردند. فقط کسانی در اعتقاد خود ثابت قدم می‌مانند که یقینی محکم و استوار و شناختی صحیح و تسلیم داشته و تسلیم ما اهل‌بیت و سخنان ما اهل‌بیت باشند و سخنان ما بر آن‌ها گران نباشد».

وی در ادامه گفت: دومین راه مباره با عجله در ظهور افزایش علم و بصیرت در دین است. در بحث عواقب تعجیل و آثار صبر، روایات بسیاری آمده است. مثلا: عاقبت عجله، پشیمانی است: «لا تعاجلوا الامر قبل بلوغه فتندموا؛ پیش از رسیدن این امر، شتاب مکنید که پشیمان می‌شوید».

وی گفت: ائمه برای صبر در زمان غیبت فضیلت‌های زیادی ذکر کرده‌اند از جمله:

1 ـ جهاد در کنار رسول خدا صلی‌الله علیه وآله وسلم : «... اما ان الصابر فی غیبته علی الاذی والتکذیب بمنزلة المجاهد بالسیف بین یدی رسول الله؛ آن‌ها که در زمان غیبت او بر آزار و طعنه و تکذیب دشمنان صبر کنند، مانند کسانی هستند که در حضور رسول خدا صلی‌الله علیه واله وسلم شمشیر زده‌اند».

2 ـ در زمره‌ اهل بیت علیهم‌السلام و در علیین بودن: «ان من انتظر امرنا و صبر علی ما یُری من الاذی والخوف، هو غداً فی زمرتنا؛ کسی که منتظر امر ما باشد و در این راه، بر آزار و ترس و وحشت صبر کند، روز رستاخیز در جرگه‌ ما خواهد بود».

حجت‌الاسلام جعفری تأکید کرد: امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمودند: «یا احمد بن اسحاق، هذا امر من امر الله و سرّ من سرّ الله وغیب من غیب الله فخذ ما آتیتک واکتمه و کن من الشاکرین، کن معنا غدا فی علّیین؛ ای احمد بن اسحاق، این امر و سرّ و غیبی است از جانب خداوند. آن‌چه به تو ارزانی داشتیم فراگیر و از نااهل پوشیده دار و سپاس‌گزار باش، تا فردای قیامت در مقامات علّیین با ما باشی».

وی گفت: سومین راه برای مبارزه با تعجیل، تبیین و روشن‌گری اندیشمندان نسبت به عواقب تعجیل و آثار صبر و تسلیم و رضا  است. همچنین تذکر به این نکته که مهم، انجام وظیفه است و حرکت در این مسیر و معرفت به امام و راه و مرام او با چنین حالتی، ظهور مقدم شود یا به تأخیر افتد، هیچ ضرر نکرده و در رکاب و در زمره‌ اهل‌بیت علیهم‌السلام قرار داریم.

استاد مرکز تخصصی مهدویت گفت: امام باقر علیه‌السلام در تفسیر آیه‌ شریفه: «یا ایها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا» فرمودند: «یا ایها الذین آمنوا اصبروا علی اداء الفرائض و صابروا علی عدوکم و رابطوا امامکم المنتظر؛ ای مؤمنان، در به جا آوردن امور واجب خود، صبر و تحمل داشته باشید و در برابر دشمنانتان، پایداری ورزید و یک‌دیگر را به شکیبایی سفارش کنید و با امام منتظر خود، پیوند و رابطه‌ ناگسستنی داشته باشید».

وی افزود: امام باقر علیه‌السلام در روایتی دیگر فرمودند: «من مات وهو عارف لامامه، لا یضرّه تقدم هذا الامر او تأخر و من مات و هو عارف لامامه کان کمن هو مع القائم فی فسطاطه؛ هر کس با شناخت امامش بمیرد، پیش افتادن یا به عقب افتادن آن به او ضرری نرساند. کسی که با معرفت امامش بمیرد مانند کسی است که با حضرت قائم علیه‌السلام در خیمه‌اش باشد».

دور شمردن وقت ظهور نیز از آسیبهای بحث مهدویت است

جعفری گفت: تجعیل، یکی از آفت‌ها و آسیب‌هایی است که فرا روی منتظر قرار دارد، اما برخی در نقطه مقابل، دچار آسیب شده‌اند و آن دور شمردن وقت ظهور است که پیامد آن، بی‌تفاوتی و قساوت قلب است. در روایتی فرموده‌اند: «لا تعاجلوا الامر قبل بلوغه فتندموا و لا یطولن علیکم الامد فتقسو قلوبکم؛ پیش از رسیدن این امر شتاب نکنید که پشیمان می‌شوید و آن را دور نشمارید که دلتان قساوت می‌گیرد».

تعیین وقت ظهور از آسیب‌های بحث مهدویت است

استاد مرکز تخصصی مهدویت حوزه‌ علمیه‌ قم گفت: یکی دیگر از آسیب‌ها، تعیین وقت ظهور است. چرا که حکمت الهی بر این است که وقت ظهور امام زمان علیه‌السلام بر بندگان مخفی بماند. لذا احدی نمی‌تواند زمانی برای ظهور تعیین کند. مفضل بن عمر گفت: از مولایم امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: هل للمأمور المنتظر المهدی علیه‌السلام من وقت موقت یعلمه الناس؟ فقال: حاش لله أن یوقّت ظهوره بوقت یعلمه شیعتنا... فقال: یا مفضل، لا اوقّت له وقتا ولا یوقّت له وقت، انّ من وقّت لمهدینا وقتاً فقد شارک الله تعالی فی علمه وادّعی انّه ظهر علی سره...؛ آیا ظهور حضرت مهدی علیه‌السلام وقت معینی دارد که مردم آن را بدانند؟ فرمودند: این چنین نیست که خداوند برای آن وقت تعیین کرده باشد که شیعیان ما آن را بدانند. ای مفضل، برای آن وقتی تعیین نمی‌کنم. وقتی هم نمی‌شود برای آن معین کرد. آن‌که برای ظهور ما وقتی تعیین کند، خود را در علم خداوند شریک دانسته و مدعی شده که از اسرار خداوند آگاه گشته است».

وی گفت: فضیل از امام باقرعلیه‌السلام پرسید: «هل لهذا الامر وقت؟ فقال: کذب الوقاتون، کذب الوقاتون، کذب الوقاتون؛ آیا برای این امر وقتی معین است؟ آن حضرت سه مرتبه فرمودند: آنان که وقتی برای آن تعیین می‌کنند، دروغ می‌گویند».

این استاد حوزه‌ علمیه‌ قم گفت: از امام صادق علیه‌السلام درباره‌ امام زمان علیه‌السلام پرسیدند، فرمود: «کذب الوقاتون، انا اهل البیت لا نوقّت، ثم قال: ابی الله الاّ أن یخلف وقت الموقّتین؛ آنان که وقتی برای آن تعیین می‌کنند، دروغ می‌گویند. ما اهل‌بیت، زمانی برای آن تعیین نمی‌کنیم. آن‌گاه فرمود: خداوند چنین اراده کرده است که با هر وقتی که تعیین کنند، حتماً مخالفت نماید و ظهور را در آن وقت قرار ندهد».

وی گفت: در برخی روایات، علت عدم تعیین وقت، چنین بیان شده است. امام جواد(علیه‌السلام) فرمودند: «لو عیّن لهذا الامر وقت لقست القلوب و لرجع عامة الناس عن الاسلام و لکن قالوا: ما اسرعه! ما اقربه! تألفاً لقلوب الناس وتقریبا للفرج؛ اگر برای این امر وقتی تعیین شود دل‌ها را قساوت می‌گیرد و توده‌ی مردم از اسلام برمی‌گردند. بگویید: چه زود است! چه‌قدر نزدیک است! تا دل مردم آرام گیرد و فرج نزدیک شود».

پیامدهای تعیین وقت ظهور

حجت‌الاسلام جعفری گفت: تعیین وقت، جدای از این‌که ادعایی است بی‌دلیل و دروغی آشکار است چرا که اهل‌بیت علیهم‌السلام فرموده‌اند کسی از زمان آن آگاه نیست، پیامدهای متفاوتی دارد که به ذکر چند نمونه می‌پردازم:

1 ـ ایجاد یأس و ناامیدی به سبب عدم تحقق ظهور در وقت تعیین شده.

2 ـ ایجاد بدبینی نسبت به اصل ظهور.

3 ـ ایجاد بدبینی به شخصیت امام در اثر عدم تحقق ظهور.

4 ـ قساوت قلب‌ها.

5 ـ برگشتن مردم سست ایمان از دین.

راه‌های مبارزه و درمان تعیین وقت ظهور

حجت الاسلام جعفری گفت: راه نخست مبارزه، تکذیب است. محمد بن مسلم می‌گوید: امام صادق علیه‌السلام فرمود: یا محمد، من اخبرک عنا توقیتا فلا تهابن ان تکذبه فانا لا نوقت لاحد وقتا؛ ای محمد، هر کس از جانب ما به تو خبر دهد که ما وقتی برای ظهور تعیین کرده‌ایم، بی‌مهابا و ترس او را تکذیب کن. زیرا ما برای هیچ کس [حتی خواص] وقتی تعیین نمی‌کنیم».

وی تاکید کرد: نکته‌ قابل توجه این است که در روایت آمده است: «بی‌مهابا او را تکذیب کن». از این تفسیر به خوبی برمی‌آید که نباید شخصیت‌زده شد. ابهت و بزرگی افراد نباید مانع تکذیب شود. هر کس با هر مقام و جایگاهی که دارد اگر برای ظهور وقتی معین کرد، بایستی تکذیب گردد».

وی افزود: راه دوم، نزدیک دانستن ظهور همراه با تسلیم است. راه چاره این است که انسان ظهور را نزدیک بداند، هر لحظه منتظر ظهور و امیدوار باشد و با این حال، تسلیم اراده و امر الهی باشد و هیچ امری، پرده‌ صبر او را ندرد.

انتهای پیام/ک